Norske språkmodellar og nynorsk: kva bør du sjekke?

Kva er ein norsk språkmodell?

Ein språkmodell er eit system som lærer mønster frå språkdata. Generative språkmodellar kan bruke slike mønster til å lage tekst. Når ein modell blir omtala som norsk, bør du undersøkje kva det betyr: Kva språk er med i treningsgrunnlaget, kva oppgåver er modellen tilpassa, og korleis er han evaluert?

Norske utviklingsmiljø arbeider med eigne modellar. Nasjonalbiblioteket skildrar Borealis som ein serie opne språkmodellar, med modellar for bokmål og nynorsk. Slike initiativ er relevante for norsk språkteknologi. Dei erstattar likevel ikkje behovet for å teste den konkrete løysinga på eigne oppgåver.

Denne guiden rangerer ikkje modellar. Han gir deg ein arbeidsmåte for å vurdere tekstkvalitet, også når modellnamn og versjonar endrar seg.

Språkmodell og språkmal er ulike ting

Det er lett å blande omgrepa når både KI og språkprofilar er tema.

• Ein språkmodell kan lage eller bearbeide tekst ut frå oppgåva han får.
• Ein språkprofil gir føringar for korleis verksemda ønskjer å kommunisere.
• Ein språkmal kan samle konkrete ord- og bøyingsformer som skal følgjast.
• Ein fagleg gjennomgang vurderer om innhaldet er rett og klart for publisering.

Ein tekst kan vere lettlesen og likevel bryte med husnorma. Han kan også følgje valde ordformer og samtidig innehalde feil opplysningar. Difor bør du vurdere desse sidene ved kvalitet kvar for seg. Les meir om språkprofil og språkmal.

Lag eit lite testsett frå arbeidsdagen

Samle til dømes ti tekstar som liknar dei de faktisk arbeider med: eit kundesvar, ei nettsak, eit møtereferat og eit fagleg avsnitt. Ta også med nokre vanskelege tilfelle med tal, atterhald eller faguttrykk. Bruk materiale som de har høve til å behandle i den valde løysinga.

Beskriv oppgåva likt kvar gong. Dersom målet er omsetting, skal de samanlikne same originaltekst. Dersom målet er å skrive eit nytt utkast, bør modellane få same faktagrunnlag og krav til mottakar og føremål.

Noter modell og versjon saman med resultatet i den interne testloggen. Då kan de forstå kvifor ein seinare test eventuelt gir eit anna resultat.

Vurder fire sider ved nynorskteksten

1. Innhald: Er namn, tal, vilkår og poeng tekne vare på? Har teksten lagt til opplysningar som ikkje stod i grunnlaget?
2. Rett språk: Er formene og bøyinga korrekte på nynorsk? Er det språkblanding som må rettast?
3. Husnorm: Følgjer teksten avtalte formval og fagtermar? Bruk dei same kriteria på alle resultata.
4. Lesar og bruk: Er strukturen nyttig, tonen passande og neste steg tydeleg?

Legg gjerne til eit femte mål: kor lang tid ein kompetent medarbeidar bruker på å gjere teksten publiseringsklar. Det kan gi eit meir nyttig bilete av arbeidsflyten enn kor raskt det første utkastet kjem.

Eit enkelt døme på språkleg konsekvens

Sei at husnorma vel formene «skule», «byggje» og «biletet». Eit utkast kan bruke andre tillatne nynorskformer. Det er då viktig å skilje eit avvik frå husnorma frå ein faktisk rettskrivingsfeil.

Skriv opp dei konkrete vala de testar før de les resultata. Sjekk også at ei eventuell retting ikkje endrar meininga i setninga. Ei oppsummering som berre tel ordformer, seier ikkje nok om den samla kvaliteten.

Kvar kan Nyno passe inn?

Nynodata sine løysingar er retta mot oppgåver som omsetting og språklege formval. Dei kan vurderast som delar av ein større tekstprosess, saman med skriving, fagleg gjennomgang og publisering.

Med Nyno MCP arbeider vi med å gi KI-assistentar tilgang til Nyno gjennom ei integrering. Vurder ei slik kopling ut frå dei same konkrete oppgåvene og kvalitetskrava som resten av tekstprosessen.

Start med oppgåva de ønskjer å løyse. Test så kva kombinasjon av verktøy og menneskeleg gjennomgang som gir eit resultat de kan stå inne for. Guiden om omsetting frå bokmål til nynorsk gir eit konkret utgangspunkt for omsettingsoppgåver.